TIẾNG NÓI CỦA MỘT SỐ NGƯỜI VIỆT HẢI NGOẠI VẬN ĐỘNG TOÀN DÂN TRONG NƯỚC VÀ HẢI NGOẠI QUYẾT TÂM 
CÙNG QUÂN ĐỘINHÀ NƯỚC VIỆT NAM HOÀN THÀNH ƯỚC MƠ DÂN TỘC LÀ CHIẾN THẮNG ĐIỆN BIÊN VĂN HÓA:
GIẢI HOẶC VÀ GIẢI TRỪ GIẶC ÁO ĐEN VATICAN, GIẶC ÁO ĐEN BẢN ĐỊAGIẶC TIN LÀNH

TRỊNH CÔNG SƠN VÀ TÔI CÓ NHIỀU ĐIỀU CHƯA BAO GIỜ NÓI.


Trịnh Công Sơn

 

TRỊNH CÔNG SƠN VÀ TÔI
CÓ NHIỀU ĐIỀU CHƯA BAO GIỜ NÓI.


Nguyễn Tú A

 

 

Có người đề nghị tôi viết về Trịnh công Sơn nhân ngày giỗ thứ 5 của anh v́ họ thấy tôi hay lang thang với TRỊNH CÔNG SƠN ở mấy quán ăn b́nh dân khi Sơn c̣n nghèo, khi thấy tôi lắc đầu lúc cô ca sĩ tŕnh bày bản “tiến thối lưỡng nan”. Tôi biết hoàn cảnh của Trịnh Công Sơn, hoàn cảnh của “Tiến thối lưỡng nan” của Sơn không phải như thế.!!

            Tôi quen Trịnh công Sơn qua Nhạc sĩ Miên đức Thắng. Tôi hay chở Miên Đức Thắng trên chiếc vespa lịch sử của tôi, chiếc vespa c̣n mới nhưng bề ngoài như xe phế thải. Tôi với Thắng hay ghé lại Sơn lúc c̣n tạm trú một khu gọi là “pḥng” cho lịch sự v́ vây bởi mấy tấm ván trong căn nhà tôn trong khuôn viên Đại học Văn Khoa th́ phải. Từ đây chúng tôi thả bộ chừng 200 feet đến quán cơm b́nh dân. Gọi là “quán” cho lịch sự chứ chỉ là cái sạp nhỏ bán nước chanh, cà phê, cơm b́nh dân cho sinh viên nghèo và cả giới xích lô, đặt dưới chân cầu thang. Sao lúc đó chúng tôi nghèo thế. Có lần cả 3 đứa đói, gom vừa đủƯ tiền gọi một dĩa cơm trắng lớn và 1 cái hột vịt luộc dằm với nước mắm. Dĩa cơm và dĩa nước mắm trong có độc nhất một cái hột vịt để trên cái ghế đẩu. Ba đứa ba chiếc ghề đẩu lùn, chỉ sợ mạnh tay, đổ ụp mâm cơm là cả ba... chỉ có nước ăn mày!!

            Thế rồi Sơn nổi tiếng, tôi bận bịu việc đi dậy, học hành và sau này công việc báo chí, thỉnh thoảng gặp nhau, cụng vài ly rượu, nói chuyện .. tàu lau rồi .. hẹn gặp lại.

            Khi Nick Út ở chung nhà với tôi, lên máy bay sang Phi sau đêm Tổng thống Thiệu khóc, chửi Mỹ, bàn giao chức vụ, tôi không tha thiết với công việc báo chí, là lúc tôi hay gặp Sơn ở nhà hàng Khánh Ly, ngồi ngay ngoài đường ăn xôi, uống nước trà vối.

            Tôi không biết nhiều về âm nhạc, nghe nhạc như “đờn gảy tai trâu” nên không xem Sơn là thần tượng âm nhạc. Gặp nhau, chưa bao giờ nói chuyện âm nhạc, ṭan chuyện tiếu lâm, chuyện trên trời dưới biển, chuyện gái và những ngày cuối nói

chuyện ra đi.

            Tôi là kư giả về Việt Nam sớm nhất, muốn cho độc giả biết về văn nghệ 13 năm sau bức màn sắt nên gặp Sơn, ngoài là bạn cùng cụng ly, Sơn giúp tôi thực hiện những cuốn “Văn nghệ sĩ c̣n ở lại”. Tôi và Sơn cùng “khốn khổ, dở khóc dở cười” khi Sơn giúp tôi quay những cuốn này. Công an ngăn cản tôi quay film, không có ǵ lạ, luật lệ khó khăn cho cả nước. Nhưng công an cũng không nể ǵ Sơn. “Mi mà đưa được những thước phim này qua Mỹ, tau phục.!!”. Tôi đă làm được việc đó. Không ngờ ngày Sơn nói câu đó, đến này 19 năm!!

 

            “TOA... MOA”

Tôi với Sơn không thân lắm, nên thường xưng nhau bằng “toa’ “moa”, lâu lâu có tiếng “tau”. Quen với Sơn từ lúc c̣n hàn vi, lúc đó khá nổi tiếng rồi nhưng ca sĩ, nhạc sĩ chưa quen trả tác quyền cho nhạc sĩ sáng tác nên hay sao đó, nói chung, những anh em liên quan đến văn nghệ, báo chí đều .... rách. Tôi lúc đó c̣n thời sinh viên, giờ nào không tṛng cái cà vạt đi dậy th́ ghi cour, mảnh bằng tương đương với tấm giấy hoăn dịch. Cùng hoàn cảnh với Sơn.

            Khi làm báo, cả sinh hoạt chính trị Việt Nam chỉ quanh quẩn gần đường Tự Do, quán Brodard, Givral, café Continental, Pôle Nord .... Sơn lúc đó xoay sở sao đó, không biết có giấy hoăn dịch trong túi chưa, nhưng cũng chỉ lang thang trên con đường Tự Do. Toa moa không thân nhưng có dịp gặp nhau, tỉ tê cả giờ. Tôi không biết nhạc, không bàn về nhạc, Sơn không phải là thần tượng, nên tôi không phải nói chuyện vời thần tượng mà nói chuyện với người cùng cảnh, cùng lứa tuổi, ... toàn chuyện tầm phào. Nếu viết lại những chuyện tầm phào, chắc chỉ có viết sách. Giới hạn trong bài báo, tôi chỉ nhắc về một vài chuyện nào có thể nhắc.

 

“ĐI HAY Ở”.

Những ngày cuối của tháng tư, 75, gần như sáng nào cũng ngồi với TCSơn ở quán Khánh Ly và nói chuyện “dzọt”. Một lần có thêm Phương của Lê Uyên Phương. Anh chàng nhạc sĩ Lê Phương này chạy từ Đà Lạt, tới Sàig̣n rồi trong lúc ngồi với tôi, với Sơn, Phương than nhớ nhà, phải về Đà Lạt chia tay một lần. Lần đó Phương về và kẹt lại, không rơ có bị đi học tập hay không. Sau này vượt biên gặp lại, h́nh như 5 hay 6 năm ǵ đó, khi ăn lại với nhau cơm rau đay, cà ghém ở nhà Khánh Ly.

            Sơn bị ám ảnh con tàu chở đủ mọi thành phần từ Đà Nẵng vào Phú Quốc rồi Sàig̣n. Trên con tàu này, một số binh lính vô kỷ luật, cướp của giết người bị tịch thu hết tài sản đă cướp được và bị hành quyết tại bờ biển Phú Quốc. Sơn dứt khoát chọn ở lại lấy lư do sợ nh́n lại cảnh di tản này. Khi trực thăng chở gia đ́nh tôi ra Đệ thất hạm đội, theo dơi t́nh h́nh trong nước qua chiếc radio nhiều băng tần, tôi nghe tiếng Sơn và những bản “nối ṿng tay lớn” hát đi hát lại nhiều lần.

            Ở hải ngoại, Trịnh công Sơn bị lên án “chạy theo Cộng Sản”. Trong lúc các quân nhân bị tù cải tạo, Sơn cũng bị tù cải tạo bằng h́nh thức khác v́ tội của Sơn đă chạy từ Huế vào Đà Nẵng, rồi từ Đà Nẵng về Sàig̣n. Có lẽ dịp nào viết sách, tôi sẽ tŕnh bày những ngày Sơn trả giá cho tội “chạy bỏ cách mạng”. 


TCSƠN VÀ NHẠC VÀNG

            Tôi về Việt Nam quá sớm. Sàig̣n lúc đó thật xơ xác. Xơ xác đến năo nề, nh́n lại Sàig̣n sau 11 năm xa cách, ít ai cầm được nước mắt. Gặp lại Sơn, chỉ chia nhau những ly rượu, ít tâm sự, ít nói năng v́ sau 11 năm xa cách, không ai rơ con người của nhau ra sao. Ai cũng e dè, ngại ngùng nhau. Lúc đó, tôi đă thành công nhiều trong ngành địa ốc, đă du lịch nhiều quốc gia và có thói quen mang rượu trong va ly. Miên Đức thắng lúc ngồi quán café của Tưởng khu chợ trên đường Hai bà Trưng, nói “Mày cho tao coi cái passport của mày, xem nó ra sao, mày được bay bổng như chim, c̣n tao ở một xó!”.
Tôi đă nh́n thấy Sơn hạnh phúc với những ly rượu “ngoại”. V́ lúc đó, ngoài ông chủ nhiệm báo Tin Sáng Ngô Công Đức ra, ít chỗ nào có rượu “ngoại” đúng nghĩa. Sơn mê rượu và đă bị con ma rượu hành hạ. Thân thể Sơn gầy như cây tăm, đội chiếc nón phớt, chạy chiếc mô bi lét mà tôi có cảm tưởng gió mạnh có thể làm Sơn lạc tay lái. Sau này tôi đưa h́nh Sơn với chiếc nón phớt này đă gợi cho hoạ sĩ Hồ thành Đức vẽ lên một Trịnh Công Sơn Việt nam. Bức hoạ này đă hiện diện trên nhiều báo trong và ngoài nước và những nơi hội họp nói về Trịnh Công Sơn.

            Sau khi vợ chồng tôi bị công an tạm giữ v́ chụp h́nh Bùi Giáng lúc ông ta múa máy và chửi Bác trên cầu Trương Minh giảng, buổi chiều ngồi uống rượu trong nhà Sơn, trước khi Bùi Giáng đẩy cổng vào uống chung, Sơn khoe sắp cùng Phạm Trọng Cầu, Miên Đức Thắng hát lại nhạc “vàng”.

            Chỉ có những người c̣n ở lại mới hiểu thế nào là nhạc vàng. Nhạc vàng là những bản nhạc sáng tác trước 1975, nhiều người ưa thích. Trên một chục năm, âm nhạc Việt Nam vẫn được sáng tác, nhưng “sao ấy”. Nghe không hiểu ǵ cả, chỉ cây có nói với núi sông, thuyền nói với biển, cây nói với rừng và gần như không có bản nào người nói với người. Trên 10 năm, Việt nam thiếu nhạc t́nh ca.

            Về Mỹ trang bị máy quay mới và quay lại Việt nam ngay cho kịp ngày nhóm Phạm trọng Cầu, Miên đức thắng, Trịnh công Sơn khai mạc đêm hát nhạc tiền chiến trên lầu câu lạc bộ cũ cạnh bờ sông Sàig̣n. Đêm khai mạc tôi c̣n ngồi trên máy bay.

            Tôi không biết ǵ về nghề quay phim. Tôi là dân chơi nhiếp ảnh nghệ thuật từ hồi c̣n nhỏ, lang thang đi chụp với các anh như Nguyễn cao đàm, Cao Lĩnh, Lê văn Khoa, Nguyễn xuân Tính, Thái đắc Nhă... mỗi tuần. Nhờ vậy khi làm báo, tôi đă thành công nhờ chiếc máy chụp h́nh. Không biết về quay phim, nên ngồi trên máy bay là thời gian tôi học nghề quay phim với máy móc tối tân, thay thế chiếc máy quay cầm tay mà những người có dịp mua phim tôi những cuốn “Hà nội dưới mắt kư giả Nguyễn Tú A”, sau đó có Sàig̣n, Cần Thơ.. phải khóc thét lên v́ những thước phim quay chơi, bằng máy nhỏ tí, không biết nghệ thuật quay. Xem xong mấy cuốn phim trong chuyến đầu của tôi, người nào không chóng mặt là c̣n khoẻ mạnh!! Quay bằng máy nhỏ, lại không biết cách quay phim, ngồi trên xích lô, sợ công an nh́n thấy máy, che máy bằng khăn .... thế mà 15 máy in, chạy 24/24 vẫn không kịp cung cấp cho thị trường. Người xem chỉ cần thấy Sàig̣n, Mai Thảo Phạm Duy Bùi Duy Tâm chỉ cần nh́n lại được Hà Nội, khóc một cách như trẻ em khóc là thỏa măn.

            Đêm đầu tôi quay với chiếc máy Sony loại tối tân nhất của Sony về Super VHS với tape desk dài 2 giờ, cho đêm nhạc tiền chiến kể như thất bại v́ công an hành tôi. Chỉ quay được vài phút là công an có mặt. Đút tiền cho công an, lúc đó công an không dám lấy. Đêm sau, nói chỉ xin quay vài phút. Miên đức Thắng dụ mấy công an xuống tầng dưới uống rượu ngoại, nhưng vài phút họ lại lên pḥng tŕnh diễn bắt dẹp máy. Một đêm, Nhạc sĩ Phạm trọng Cầu lấy cớ ở nhà lo tang lễ cho bố để ḿnh tôi và Miên Đức Thắng xoay sở, cũng chỉ quay được hai bài “Ḥn vọng Phu” là công an cúp điện. Khi quay, tôi để ư tối nào cũng thấy nhạc sĩ Lê Thương, tác giả 3 ḥn Vọng Phu. Đêm tôi quay lần đầu, tôi c̣n thấy Lê thương khóc. Sau khi 3 lần quay thất bại, tôi đi t́m Lê Thương.

            Gặp Lê Thương ở nhà, tiếp tôi tại pḥng khách cũng là pḥng ngủ, trống trơn c̣n mỗi chiếc nệm v́ đồ đạc đă bán hết sống qua ngày. tôi hỏi Lê Thương “sao anh khóc khi nghe nhạc phẩm Ḥn vọng Phu?”, anh trả lời “mười mấy năm không nghe lại nhạc của ḿnh, không thấy đứa con tinh thần của ḿnh, thấy lại, nghe lại, làm sao không khỏi khóc!”. Bản nhạc này lúc đó được 3 cô bé tŕnh bày và giọng nam là ca sĩ lạ, anh ta bây giờ đang phụ trách ca nhạc mỗi đêm ở quán Đà Lạt trên đường Brookhurst.

Bạn có ở lại Việt Nam bạn mới thấy cảnh dân Sàig̣n trịnh trọng nghe lại nhạc vàng. Tŕnh diễn mỗi đêm mà họ phải mua vé trước cả tháng. Giờ tŕnh diễn họ nghe chăm chú như chiêm ngưỡng. Họ thèm được nghe lại nhạc vàng. Tôi cũng quay cảnh này ở Hà Nội với nhóm Đoàn Chuẩn, Khắc Hoè nhưng gần 2 năm sau Hà nội mới dám hát nhạc tiền chiến.

            Tôi hỏi Lê Thương có cách nào tôi quay trọn vẹn 3 bài Ḥn Vọng Phu mà không bị Công An ngăn cản?, Nhạc sĩ Lê thương ngồi nghĩ và t́m ra giải pháp. Chỉ có người giúp ḿnh quay 3 bài này mà công an để yên cho ḿnh quay là khi có xếp lớn ngồi nghe. Ai có khả năng mời xếp lớn?. Câu trả lời là ca sĩ Hồng Vân, cô này lanh lợi, quen nhiều. Nói tới Hồng Vân, tôi rành. Trước 75, tôi hay mời Hồng Vân đi theo nhóm ảnh nghệ thuật làm người mẫu.
            Hồng Vân vui vẻ, làm ngay. Nhân vật thẩm quyền cao cấp nhất của âm nhạc miền
Nam
lúc đó là Sáu Ṭng. “bằng mọi cách, Vân sẽ mời được và Vân sẽ hát!”. Trịnh công Sơn hí hửng từ chiều.

Trịnh Công Sơn và Nguyễn Tú A thực hiện quay Ḥn vọng Phu. 


            “Thưa quí vị, tôi muốn giới thiệu đến quí vị bản nhạc mở đầu Nắng chiều của nhạc sĩ Lê trọng Nguyễn. Nhạc sĩ Lệ trọng Nguyễn đang ở Hoa Kỳ. Anh bị bịnh lao và vạ thời kỳ thứ 3, thời gian anh c̣n sống không c̣n bao lâu nữa. Tôi hy vọng chúng ta tŕnh diễn nhạc của anh như một lời hỏi thăm, chúc anh khoẻ....” Nhạc sĩ Phạm trọng Cầu nghiêm chỉnh giới thiệu. Nhạc sĩ Phạm trọng Cầu là nhạc sĩ có thế lực vào lúc đó, nhờ anh từ Pháp về. Khi nghe giới thiệu, tôi cũng tưởng nhạc sĩ Lê trọng Nguyễn bịnh nặng. Khi về Mỹ, nhạc sĩ Lê trọng Nguyễn rủ tôi xuống lầu uống càfé và nhờ tôi lo giùm anh mấy ticket anh bị phạt, tôi hỏi bịnh t́nh anh ra sao, anh bảo “tao có bịnh ǵ đâu!”, lúc đó tôi mới hiểu ư của Phạm trọng Cầu. Và cũng từ đó, tôi mới hiểu tại sao nhạc vàng bị đổi tên tác giả chỉ v́ mục đích hợp pháp cho nghệ sĩ được tŕnh diễn.

Từ trái qua phải, Nhạc sĩ Phạm trọng Cầu, Kiều Loan, Trịnh Công Sơn, Nguyễn Tú A trong buổi họp mặt tại căn nhà cũ của Tú A ở quận 1, năm 1987. 


            19 năm rồi, nghĩ lại, tôi vẫn c̣n nhớ lần quay những tập “Văn nghệ sĩ c̣n ở lại”, nhất là 3 Ḥn vọng phu, nhớ Sơn luôn luôn đi sát tôi, bảo vệ trong lúc tôi quay, không cho công an lại gần và không cho ai đụng vào người tôi trong lúc tôi vác chiếc máy nặng, đeo cái tape desk cả chục cân. Hồng Vân hát và mỗi lần đến đoạn nào hay, cô lại đến gần ông Sáu Ṭng để tôi quay có h́nh Sáu Ṭng trong phim, mục đích người kiểm duyệt không dám xóa hay tịch thu phim của tôi. Trong tác phẩm của tôi, lâu lâu lại có tiếng Sơn “Tú... Tú...” tôi liên ngay đến ngón tay của Sơn chỉ về chỗ ông Sáu Ṭng để tôi lia máy về chỗ theo ngón tay Sơn chỉ, cũng với mục đích có h́nh của ông Sáu Ṭng, phim tôi có thể đến được Mỹ.

            Khi tôi phát hành những thước phim này ở Mỹ, tôi đă bị chụp là tuyên truyền cho Cộng sản. C̣n Sơn lúc nào cũng mang mác buồn và nhất là lần anh nghe được bạn bè anh dùng mấy câu thơ chửi anh:

 

Thằng nhạc sĩ vàng
Ôm cây guitar đỏ,
Âm nhạc từ đó biến thành màu da cam

 

Tú A và Sơn những giờ hạnh phúc, bên ly rượu

 

Trích nguyentua.com, ngày9/6/06

NDVN, ngày20/6/06



<Go Back>
Printer Friendly Page Send this Story to a Friend