TIẾNG NÓI CỦA MỘT SỐ NGƯỜI VIỆT HẢI NGOẠI VẬN ĐỘNG TOÀN DÂN TRONG NƯỚC VÀ HẢI NGOẠI QUYẾT TÂM 
CÙNG QUÂN ĐỘINHÀ NƯỚC VIỆT NAM HOÀN THÀNH ƯỚC MƠ DÂN TỘC LÀ CHIẾN THẮNG ĐIỆN BIÊN VĂN HÓA:
GIẢI HOẶC VÀ GIẢI TRỪ GIẶC ÁO ĐEN VATICAN, GIẶC ÁO ĐEN BẢN ĐỊAGIẶC TIN LÀNH

TUYỂN TẬP NHỮNG BÀI THAM LUẬN NGUYỄN ĐẮC XUÂN


102-ndx.JPG (19661 bytes)

 

 TUYỂN TẬP NHỮNG BÀI THAM LUẬN NGUYỄN ĐẮC XUÂN

 

 

 

 

<> CÔNG TR̀NH NGHIÊN CỨU ĐI T̀M LĂNG MỘ ĐẠI ĐẾ QUANG TRUNG NGUYỄN HUỆ

<> HẬU QUẢ CỦA “ CÁI CHẾT ” CỦA TÔI

<> Có Một Bài Phản Biện Về Công Tŕnh “Đi T́m...Cung Điện Hoàng Đế Quang Trung"

<> VỢ NGƯỜI ĐẠO DIỄN KHÔNG CHUYÊN  

<> THỜI KHÁNG CHIẾN CÓ LẦN TÔI ĐĂ KHÓC NỨC NỞ

<> Bút Kư: Giải Khăn Sô Cho Nhă Ca Trần Thị Thu Vân

<> Bút Kư: Giải Khăn Sô Cho Nhă Ca Trần Thị Thu Vân (II)

<> “DANH NHÂN” Nguyễn Hiển Dĩnh? Nhà soạn tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh về hưu nàm nào?

<> Đối thoại với Nguyễn Đắc Xuân về chuyện “Danh Nhân” Nguyễn Hiển Dĩnh

 

 

“DANH NHÂN” NGUYỄN HIỂN DĨNH ÔNG LÀ AI?

 

NGUYỄN ĐẮC XUÂN

 

 

Từ cuối năm 1996 cho đến năm 1998. Báo Đông Dương Thời Báo, trích đăng nhiều kỳ tập sách nhỏ Danh nhân” Nguyễn Hiển Dĩnh, ông là ai? của nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân. Vào năm 1998, Nhà xuất bản Anh Trần ở Houston, Texas, USA (nay ở trong tổ hợp nhà xuất bản Đông Dương Thời Báo), xuất bản tập sách nhỏ này. Nhưng phổ biến không được đại trà, chỉ được hơn vài trăm độc giả ủng hộ mua tập sách.(1.000 ấn bản) qua P.O Box 683225Houston, TX, 77014, và một số nhà sách ở HoustonCalifornia

 

Trang nhà Đông Dương Thời Báo, sẽ cho lên mạng tập sách nhỏ Danh nhân” Nguyễn Hiển Dĩnh, ông là ai? của nhà nghiên cúu Nguyễn Đắc Xuân ngày gần đây. Vừa qua ĐDTB, sưu tập thêm được 4 bài viết về Nguyễn Hiển Dĩnh, của nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân trên tạp chí Sông Hương & Huế Xưa và Nay. Để cung cấp thêm tư liệu về “nhân vật lịch sử” Nguyễn Hiển Dĩnh. ĐDTB trích đăng 4 bài viết này trên trang nhà ĐDTB sau đây....

 

 

 

Ai đă tiếp tay cho thực dân Pháp đàn áp đẫm máu

Phong trào Nghĩa hội Quảng Nam hồi cuối thế kỷ XIX ?

 

 

                 Khi  đề cập đến trường hợp Nguyễn Thân chỉ huy chiến dịch đàn áp phong trào Nghĩa hội Quảng Nam năm 1886, nhà nghiên cứu Nguyễn Sinh Duy tác giả Phong trào Nghĩa hội Quảng Nam  (Nxb Đà Nẵng, 1996) viết :

 

Con người hiếu sát đó (Nguyễn Thân) đặt chân lên đất Quảng Nam được một tuỳ tướng cơ hội ở Phủ Điện tiếp tay, Nguyễn Thân lại càng lồng lộn thêm lên” ( tr. 190 ) .

 

 Nguyễn Sinh Duy dám nhận xét như thế v́ anh đă dựa vào một bản báo công của Nguyễn Thân gởi cho Toàn quyền Paul Doumer lúc ấy. Nguyễn Thân cho biết y đă: “Dựa vào những chỉ điểm do bộ hạ tôi cung cấp, tôi đă t́m ra chỗ ẩn của Hường Hiệu (tức Nguyễn Duy Hiệu) trong vùng núi An Lâm, hai mươi lăm tên tùy tướng của Hiệu đă lọt vào tay tôi và thủ hạ của chúng th́ xin đầu hàng. Hường Hiệu thoát được trốn trong núi Ngũ Hành, tôi đă bắt sống hắn tại đây và bỏ củi giải về Huế. “ (tr. 188)

 

Tùy tướng bộ hạ của Nguyễn Thân tại Phủ Điện ấy là  ai ?

           

Nguyễn Sinh Duy cho biết tên bộ hạ của Nguyễn Thân chính là Nguyễn Đĩnh (Sđd. tr. 131). Khi Nguyễn Thân chưa bắt được Nguyễn Duy Hiệu, Nguyễn Sinh Duy viết:“Bọn ngụy tướng (Nguyễn Thân, Nguyễn Đĩnh) mê tuồng nầy vận dụng mưu trí trong sở thích (hát bội) để bắt cho bằng được người mẹ già 85 tuổi (của Nguyễn Duy Hiệu), chúng hí hửng chờ đợi một cuộc đầu thú tất sẽ phải có như chúng tiên liệu. Nhưng điều dự kiến của chúng đă bị đảo ngược hoàn toàn”(tr. 131). “...tên quan thầy của chúng - khâm sứ Baille - đă phải bật ngữa kêu lên: Việc bắt Hiệu, cứ theo phong tục và đạo xử thế của người An Nam, lư  ưng phải tiếp ngay sau khi mẹ y bị bắt. Nhưng sự thể nầy lại không xảy ra, và tên đại phản nghịch (Baille chỉ Nguyễn Duy Hiệu), trong trường hợp nầy, đă làm trái lệ thường những nghi tắc đặt ra cho một người vào cỡ như y ( ...). Người ta vốn sợ và rất ghét y, nhưng trong thâm tâm mọi người , bắt đầu từ các quan ở triều, chiêm ngưỡng nơi y một bản lănh , một kẻ trăm rèn mới có, mà người ta lấy làm vinh hạnh là địch thủ của y” (trích NSD, Sđd. vẫn tr. 131).

 

            Bọn Nguyễn Thân, Nguyễn Đĩnh không những bắt mẹ của Nguyễn Duy Hiệu mà c̣n bắt cả vợ con của người anh hùng dân tộc đă từng ngồi ghế dạy các hoàng tử con vua. 

 

            Sau khi tiêu diệt được các văn thân ở Quảng Nam, Phan Liêm - Khâm sai Tả trực của triều đ́nh Huế trong tay giặc Pháp, đă báo cáo kết quả với vua Đồng Khánh và ông vua tay sai Pháp nầy đă ân thưởng cho những người có công nhất. Sách Đại Nam Thực lục, bộ biên niên sử  quan trọng số một  của triều Nguyễn, ghi rơ:  

 

            Khâm sai Tả trực kỳ là Phan Liêm dâng tập tâu, đem việc tháng 10 năm nay (1886), viên khâm sai ấy coi đem quan quân cùng quan quân Pháp đến các phủ huyện chia đường đóng chặn, đánh dẹp nhiều lần hiện bắn chết (hơn 150 người), bắt (36 người), chém (11 người), và thu được các hạng súng ống, khí giới, phân biệt nghỉ thưởng, tâu lên. Vua (Đồng Khánh) chuẩn cho đề đốc (phó đề quyền sung), là Ngô Đức Quang, quyền sung tán lư là Nguyễn Đĩnh, đều thưởng thăng một trật, c̣n th́ thăng một trật (8 viên), thưởng ngân tiền (11 người), ngân bài (6 người), có thứ bậc.” [1]

 

            Ngô Đức Quang và Nguyễn Đĩnh là hai người có công nhất trong việc hợp tác với quân triều Đồng Khánh dưới quyền của Nguyễn Thân và quân Pháp tiêu diệt Văn thân Nghĩa hội Quảng Nam.

 

            Sau cuộc tàn sát văn thân Nghĩa hội Quảng Nam, Nguyễn Đĩnh c̣n nhúng tay vào tội ác đàn áp Phong trào Cần Vương ở Nghệ Tĩnh và quật mồ nhà yêu nước Phan Đ́nh Phùng.

 

Đào Trinh Nhất (1900-1950), con trai cụ Đ́nh nguyên Đào Nguyên Phổ (1861-1907), trong tác phẩm nổi tiếng Phan Đ́nh Phùng [2] , nhà lănh tụ 10 năm kháng chiến (1886-1895) ở Nghệ Tĩnh cho “....ngày tháng 5 Âqt mùi (1895) ông Nguyễn Thân đem 3.000 lính, có ông Tấn sĩ  Tạ Tương, và mấy ông Nguyễn Đĩnh, Nguyễn Gia Thoại, Lê Tựu Khiết sung làm Tán tương quân vụ từ kinh ( Huế) thành kéo ra   (tr.221 và 222) Hà Tĩnh để tiêu diệt phong trào Cần Vương do Phan Đ́nh Phùng đứng đầu.

 

Tên ông Nguyễn Đĩnh tiếp tục được các nhà sử học nêu lên với “ tư cách “ là thủ phạm chính trong việc cung cấp bản danh sách các nhà yêu nước Quảng Nam tham gia khởi nghĩa Duy Tân năm 1916 cho thực dân Pháp.

 

 Nguyễn Q. Thắng tác giả sách Quảng Nam Đất nước và Nhân vật viết về Phan Thành Tài - lănh tụ cuộc khởi nghĩa Duy Tân 1916 tại Quảng Nam có đoạn:

 

“Ở Quảng Nam không những cơ mưu bị bại lộ, lại c̣n thêm lời tố giác của tên phản đảng Tuần vũ Nguyễn Đĩnh. V́ đầy đủ hồ sơ của Đĩnh cung cấp nên (ở Quảng Nam) Pháp bắt không sót một người” [3]

 

            Hoàng Trọng Thược tác giả Hồ sơ vua Duy Tân, in lần thứ hai do nhà Mơ Làng tại San Francico xuất bản năm 1993 [4], khi đề cập đến vụ đàn áp cuộc Duy Tân khởi nghĩa năm 1916, viết :“Ở Quảng Nam, một phần v́ sự tố giác của Tuần vũ Đĩnh, nên nhà chức trách khám phá được rất nhiều tài liệu: nào giấy tờ tổ chức chính phủ, nào các thứ quân nhu đến các thứ quân phục toàn bằng vải “rèn”[5] chôn giấu ở băi cát, bắt được xă Măi người làng Phước Kiều, phủ Điện Bàn (Quảng Nam), là người đă đúc 4 cái ấn kinh lược, và khách trú Kim, một Hoa kiều ngụ ở phủ Tam kỳ, là người đă cho dân quân mượn súng săn...v.v Thế nên Quảng Nam cũng rất nhiều người bị liên lụy, cụ Phan Thành Tài và một số bị tử h́nh, c̣n th́ lớp đày Lao Bảo, lớp đày Thái Nguyên và lớp đày ra Côn Lôn.”  [6]

 

            Phạm Văn Sơn [7] tác giả Việt Nam Tranh Đấu Sử  ra đời cách đây gần 40 năm đă đề cập đến vụ thực dân Pháp đàn áp những nhà yêu nước đă tham dự cuộc khởi nghĩa Duy Tân năm 1916 như sau:

 

Ở Quảng Nam cũng bị vỡ lở trước ngày bạo động. Nguyễn Đĩnh phản Đảng, đem giấy má sổ sách báo với người Pháp, Đĩnh người An Quán, trước làm Tuần phủ. V́ vậy ở Hội An, y sĩ Lê Đ́nh Dương bị bắt đưa vào Nam rồi đầy lên Ban mê-Thuột. Ở Đà Nẵng Phan Thành Tài bị xét nhà. Tài trốn thoát nhưng sau bị bắt và bị chém vào ngày 9.6.1916” [8].

 

Theo Phạm Văn Sơn th́ thủ phạm nộp bản danh sách những người yêu nước Quảng Nam cho Pháp là “Đĩnh người An Quán, trước làm Tuần vũ”. Nhưng mới đây các tác giả sách Nhà cách mạng Trần Cao Vân với Trung Thiên Dịch, Trung Thiên Đạo xuất bản tại Mỹ đă tham khảo báo Cải Tạo số 96, tr.6, xuất bản tại Hà Nội, cho biết lúc ấy: “Ở Quảng Nam, một phần v́ sự tố giác của tuần vũ Dĩnh nên nhà chức trách khám phá được rất nhiều tài liệu: nào giấy tờ tổ chức chính phủ, nào các thức quân nhu, đến các thức quân phục toàn bằng vải , khí giới rèn chôn ở các băi cát, bắt được xă Măi , người làng Phước Kiều, phủ Điện Bàn (Quảng Nam), là người đúc bốn ấn kinh lược, và khách Kim, một Hoa kiều  ngụ ở phủ Tam Kỳ cho dân mượn súng, vân vân . . . “ [9]

 

Qua Nguyễn Q. Thắng, Hoàng Trọng Thược, Phạm Văn Sơn và các tác giả sách Nhà cách mạng Trần Cao Vân với Trung Thiên Dịch, Trung Thiên Đạo th́ Tuần vũ Nguyễn Đĩnh người trợ thủ cho Nguyễn Thân đàn áp đẫm máu Phong trào nghĩa hội Quảng Nam được vua Đồng Khánh ban thưởng chính là Tuần vũ Nguyễn Dĩnh làng An Quán.

 

Qua các sách, báo, tạp chí xuất bản tại Quảng Nam Đà Nẵng trong vài chục năm trở lại đây cũng được biết ông Tuần vũ An Quán Nguyễn Hiển Dĩnh cũng thường được gọi là Nguyễn Dĩnh. Xin trích vài dẫn chứng :

 

Nhà đạo diễn truyền h́nh Hải Đường, mở đầu tham luận Hội thảo khoa học lần thứ hai về Nguyễn Hiển Dĩnh nhan đề Nguyễn Hiển Dĩnh qua tấm ḷng hậu thế  viết:

 

“ Sinh thời cụ Nguyễn Hiển Dĩnh khi làm tri huyện Hà Đông (tức Tam Kỳ ngày nay) khi ra công đường làm việc đều xưng danh:

 

Quyền  tri huyện  Hà Đông

             Ngă danh xưng Nguyễn Dĩnh” [10]

 

   Nhà nghiên cứu tuồng Hoàng Châu Kư, trả lời phỏng vấn đăng trên Đà Nẵng cuối tuần (Chủ nhật 25.4.1999, tr.6) lại cho biết :

 

“ Nhân dân đối với cụ Dĩnh rất trân trọng và cảm phục. Hồi cụ làm tri huyện Hà Đông (Tam Kỳ) đổi đi Quảng Ngăi sau đó về lại Hà Đông. Nhân dân đă truyền tụng câu đối như sau:

 

Nguyễn Dĩnh trùng lai thiên hữu nhăn

   Hồ Thiều bất khứ địa vô mao”.

 

(Tạm dịch: Nguyễn Dĩnh (do NĐX nhân mạnh)  mà về lại trời có mắt; Hồ Thiều ( tên vị quan cũ) không đi th́ đất không c̣n cỏ”. 

 

Qua các dẫn chứng lịch sử trên chứng tỏ ông Tuần làng An Quán được sử sách văn thơ ghi lại bằng ba danh xưng Nguyễn Đĩnh, Nguyễn Dĩnh, Nguyễn Hiển Dĩnh.

 

Cụ Hà Ngại, người châu Phú Quư, G̣ Nổi, Điện Bàn, Quảng Nam, sinh năm 1891 tác giả hồi kư Khúc Tiêu Đồng [11] cũng viết: “....cụ Tuần vũ hưu trí Nguyễn Hiển Dĩnh, làng An Quán . . . . khi xưa cụ xuất thân tú tài, trong thời kỳ nghĩa hội, cụ theo bọn triều giúp Pháp được bổ tri phủ rồi lần hồi thăng đến Tuần vũ về hưu (tr.105) .

 

Sao lục các sách sử của triều Nguyễn (Đại Nam Thực Lục tập 37), của người trong nước viết (Nguyễn Q.Thắng, Phạm Văn Sơn, Nguyễn Sinh Duy, Hoàng Châu Kư, Hải Đường), người ngoài nước viết (Hoàng Trọng Thược, các tác giả sách Nhà cách mạng Trần Cao Vân với Trung Thiên Dịch, Trung Thiên Đạo), qua nhân chứng của người đồng thời (cụ Cử nhân Hán học Hà Ngại) chúng ta có thể kết luận: Nguyễn Hiển Dĩnh - quan lại triều Nguyễn - nhà soạn tuồng Quảng Nam là người đă tiếp tay cho thực dân Pháp và Nguyễn Thân đàn áp đẫm máu Phong trào nghĩa hội Quảng Nam hồi cuối thế kỷ XIX.

 

Trong Hội nghị khoa học về NHD lần thứ nhất, ông Tống Phước Phổ, ở đoạn mở đầu bài tham luận nhan đề Nguyễn Hiển Dĩnh một nhà sáng tác, đạo diễn rất lỗi lạc trong nghệ thuật tuồng[12]  viết:

 

 “Năm 18 tuổi cụ thi đỗ tú tài. Sau đó bọn Pháp biết cụ là hạng trí thức có uy tín trong dân, buộc cụ quyền xưng tri phủ Điện Bàn” (tr.53).

 

 Đọc đoạn sử nầy tôi hết sức băn khoăn. Trong bài đăng trên báo Lao Động số 84/98, ngày 25.7.98, tôi đă đặt câu hỏi : “Ông Tú tài Nguyễn Hiển Dĩnh đă làm được công trạng ǵ to lớn mà được giữ ngay chức Tri phủ Điện Bàn ?”. Trong lúc đó ông Nguyễn Sinh Sắc (sau đổi là Huy) đậu Phó bảng (1901) mà phải mươi năm sau mới được giữ chức tri huyện miền núi B́nh Khê, ông Tiến sĩ Trần Quư Cáp cũng chỉ giữ được chức Giáo thọ Thăng B́nh ? Suốt năm qua, câu hỏi của tôi không được các nhà nghiên cứu Nguyễn Hiển Dĩnh, cháu chắt của Nguyễn Hiển Dĩnh trả lời. May mắn sách Đại Nam Thực Lục của triều Nguyễn và Thư của Nguyễn Thân gởi cho Toàn quyền Pháp đă trả lời cho tôi, chỉ tiếc là măi đến hôm nay tôi mới t́m thấy. Ông Nguyễn Hiển Dĩnh được giữ chức Tri phủ Điện Bàn v́ ông đă góp công đầu cho thành tích: “bắn chết (hơn 150 người), bắt (36 người), chém (11 người), và thu được các hạng súng ống, khí giới”.

 

Gác Thọ Lộc, 28.4.1999

(BÀI MỘT)

 

Nguồn: Tạp chí Sông Hương, Số 124, Tháng 6 -1999, tr. 69-72

 

Chú thích

 

[1] Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam Thực lục Chính biên, (bản dịch của Viện Sử học ) t.XXXVII, Nxb KHXH, Hn.1977, tr.237;.

[2] In lần thứ tư, Tân Việt Sg. 1957

[3] NQT Sđd, tr. 559[4] Cuốn sách nầy do Hoàng trưởng tử Georges Vĩnh San ( Bảo Ngọc)  con trai trưởng của cựu hoàng Duy Tân tặng cho NĐX

[4] Cuốn sách nầy do Hoàng trưởng tử Georges Vĩnh San ( Bảo Ngọc)  con trai trưởng của cựu hoàng Duy Tân tặng cho NĐX.

[5] Vải rằn ? 

[6] Hoàng Trọng Thược, Sđd. tr.149

[7] Đại tá phụ trách Quân sử của chế độ Sài G̣n Phạm Văn Sơn, Sđd,  tái bản lần thứ 5, Sg. 1959, tr. 208

[8] Phạm Văn Sơn, Sđd,  tái bản lần thứ 5, Sg. 1959, tr. 208

[9] Nhà cách mạng Trần Cao Vân với Trung Thiên Dịch, Trung Thiên Đạo  do T.Lương Vĩnh Thuật (tác giả) và Trần Công Định (tục biên và bổ túc) soạn, xuất bản tại Mỹ, tr.122

[10] Viện sân khấu, Danh nhân Nguyễn Hiển Dĩnh, chủ biên công tŕnh Hoàng Chương Hồ Hải Học, nxb Sân Khấu-1996, 151

[11] Khúc Tiêu Đồng , hồi kư của Hà Ngại gồm 264 trang A4, do nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Xuân nhuận sắc, đề tựa, nhà nghiên cứu Nguyễn Sinh Duy đánh máy vào khoảng năm 1969. Bản thảo đă đưa đến nhà xuất bản Lá Bối trước năm 1975. Đây là một tập tài liệu ghi lại những điều ông cử nhân Hán học Hà Ngại tai nghe mắt thấy trong ṿng 50 năm (1895-1945) Khúc Tiêu Đồng có giá trị lịch sử, cho nên khi viết bài “Một tờ truyền đơn lịch sử, giới thiệu -chỉnh lư-nhận định “ (Nghiên cứu lịch sử, số 1/1981, Ty Văn hoá Thông tin tỉnh Quảng Nam Đà Nẵng, tr 25-42) nhà Quảng Nam học Nguyễn Văn Xuân đă  sử dụng một số thông tin trong Khúc Tiêu Đồng. Trong bài viết năm 1981 ấy, ông Nguyễn Văn Xuân đă đánh giá tác giả Khúc Tiêu Đồng như sau: “Ông Hà Ngại không hề làm cách mạng nên những ai tổ chức nên việc nầy nọ ông không rơ...nhưng đứng về phương diện nhân chứng, khách quan nh́n vấn đề  ông cũng cung cấp cho chúng ta một số dữ kiện thực tế và linh hoạt.” (NCLS. . . tr.30).

[12] Sau đó  đưọc đăng vào Kỷ yếu Nguyễn Hiển Dĩnh nhà hoạt động sân khấu tuồng lỗi  lạc ( Sở Văn hoá QNĐN, 1887).

 

ĐDTB, ngày 13/1/07



<Go Back>
Printer Friendly Page Send this Story to a Friend